Cyanotypie tentoonstelling in het Nederlands Fotomuseum
De cyanotypie tentoonstelling Ontwaken in blauw laat zien hoe een fotografische techniek uit de negentiende eeuw vandaag opnieuw wordt gebruikt door kunstenaars. In het museum zie je zowel historische toepassingen van cyanotypie als nieuwe interpretaties van fotografen en beeldend kunstenaars.
De tentoonstelling verbindt zo fotografiegeschiedenis met hedendaagse beeldcultuur. Tegelijk laat ze zien waarom deze ambachtelijke techniek opnieuw populair wordt bij fotografen die willen experimenteren met materialen, licht en handmatige processen.
Wat is cyanotypie?
Cyanotypie is een fotografische techniek uit 1842. Je maakt een afbeelding met behulp van zonlicht en een lichtgevoelige vloeistof met ijzerzouten. Die breng je aan op papier, textiel of een ander oppervlak. Daarna leg je er bijvoorbeeld planten, voorwerpen of een negatief op. Door het zonlicht ontstaat een afdruk. Spoel je het materiaal daarna met water, dan verschijnt een herkenbaar diepblauw beeld.
De techniek werd ontwikkeld door de Britse wetenschapper John Herschel. Botanica Anna Atkins gebruikte cyanotypie om planten vast te leggen. Haar boek Photographs of British Algae wordt gezien als een van de eerste fotografische boeken ooit.
Van blauwdruk tot kunst
Cyanotypie werd later veel gebruikt voor technische tekeningen. Architecten en ingenieurs maakten hiermee kopieën van bouwplannen. Deze kopieën werden bekend als blauwdrukken.
In de tentoonstelling zie je onder andere historische blauwdrukken van pakhuis Santos uit 1901. Deze technische tekeningen van architecten J.J. Kanters en J.P. Stok Wzn. zijn uitgevoerd in cyanotypie. De originele afdrukken komen uit het Stadsarchief Rotterdam. Ze worden nu voor het eerst aan het publiek getoond. Daarmee vormt de cyanotypie tentoonstelling ook een directe link met het gebouw waarin het museum nu gevestigd is.
Cyanotypie vandaag
Hoewel de techniek al bijna twee eeuwen oud is, ontdekken veel kunstenaars haar opnieuw. Cyanotypie is namelijk langzaam, tastbaar en experimenteel. Dat maakt het interessant in een tijd waarin de meeste beelden digitaal en snel worden gemaakt.
In Ontwaken in blauw zie je werk van vijftien hedendaagse kunstenaars. Zij combineren cyanotypie met andere technieken en materialen, zoals textiel, installaties en multimedia.
Met slechts vier elementen — ijzerzouten, water, licht en een drager zoals papier of stof — ontstaat een beeld waarbij zonlicht, tijd en natuur letterlijk meewerken aan het resultaat.
Drie thema's in de tentoonstelling
De tentoonstelling is opgebouwd rond drie thema's. Elk thema laat zien hoe kunstenaars de cyanotypie op hun eigen manier gebruiken.
Ecologie
Kunstenaars zoals Pai Dekkers, Suzette Bousema, Glithero en Anne Geene werken vaak samen met de natuur. In hun cyanotypieën zie je bijvoorbeeld afdrukken van planten, patronen van getijden of sporen uit het landschap. Zo maken zij de kwetsbaarheid van ecosystemen zichtbaar.
Koloniale geschiedenis
Andere kunstenaars gebruiken cyanotypie om naar geschiedenis te kijken. Makers zoals Farah Rahman en Sarojini Lewis onderzoeken koloniale verhalen en verborgen perspectieven. Waar cyanotypie vroeger vaak werd gebruikt voor documentatie, gebruiken zij de techniek nu om verhalen opnieuw te vertellen.
Het lichaam als archief
In het derde deel staat het menselijk lichaam centraal. Kunstenaars zoals Shehera Grot, Rabin Huissen en Marijn Kuijper gebruiken aanraking, afdrukken en aanwezigheid in hun werk. Zo laten ze zien hoe het lichaam herinneringen kan dragen — zowel persoonlijk als collectief.
Suzette Bousema, Future Relics 40, 2025 © Suzette Bousema
Vormgeving door MAISON the FAUX
De tentoonstelling is ontworpen door MAISON the FAUX. Dit Nederlandse collectief staat bekend om werk op het snijvlak van mode, performance en installatiekunst.
Voor Ontwaken in blauw ontwikkelden zij een scenografie waarin licht, schaduw en kleur een belangrijke rol spelen. De ruimte verandert voortdurend en sluit aan bij het trage en zintuiglijke karakter van cyanotypie.
Een nieuw hoofdstuk voor het Nederlands Fotomuseum
De cyanotypie tentoonstelling vindt plaats in het vernieuwde pakhuis Santos op Katendrecht in Rotterdam. Dit historische havengebouw is de nieuwe thuisbasis van het Nederlands Fotomuseum.
Met de opening van het gebouw krijgt de nationale fotografiecollectie van het museum een nieuw en ruim opgezet onderkomen.
Tip voor beginnende fotografen
Cyanotypie laat zien dat fotografie niet alleen digitaal hoeft te zijn. Je kunt ook experimenteren met licht, materialen en handmatige processen.
Veel fotografen proberen cyanotypie tegenwoordig zelf thuis. Leg bijvoorbeeld bladeren, bloemen of kleine voorwerpen op lichtgevoelig papier en laat het in de zon liggen. Zo maak je unieke blauwe afdrukken.
Praktische informatie
- Tentoonstelling: Ontwaken in blauw. Een ode aan cyanotypie
- Locatie: Nederlands Fotomuseum, Rotterdam
- Data: 7 februari – 7 juni 2026
- Met werk van onder andere: Anne Geene, Arash Fakhim, Farah Rahman, Glithero, Marijn Kuijper, Maryam Touzani, Muhcine Ennou, Pai Dekkers, Rabin Huissen, Ričards Briška, Sarojini Lewis, Shehera Grot, Suzette Bousema, Vincent Zanni en Yasmijn Karhof.
- Meer informatie: nederlandsfotomuseum.nl
Foto boven artikel: Pai Dekkers, Ascophyllum nodosum (Knotswier), 2020 © Pai Dekkers
