De juiste camera

Wanneer je aan de slag gaat met avond fotografie, zijn er een paar technische zaken om rekening mee te houden. Ten eerste heb je een camera nodig waarbij je handmatig instellingen kunt aanpassen. Moderne systeemcamera's bieden hierbij slimme voordelen ten opzichte van oudere spiegelreflexmodellen. Zo is er het kantelbare lcd-scherm, waarmee je het overzicht behoudt als je vanuit een moeilijke hoek fotografeert, bijvoorbeeld laag bij de grond op een statief.

Dankzij moderne systeemcamera's kun je de gezellige sfeer en stadslichten steeds makkelijker en scherper vastleggen in het donker.

Daarnaast is de elektronische zoeker een enorme plus: hiermee zie je in het donker vaak al precies hoe je belichting wordt vóórdat je de foto daadwerkelijk maakt, wat het leerproces voor starters enorm versnelt. Fotografeer tot slot altijd in RAW; dit is bij nachtfotografie haast onmisbaar. Je krijgt namelijk vaak te maken met straatlampen en andere lichtbronnen die je witbalans in de war gooien, en met een RAW-bestand kun je dit in de nabewerking nog perfect corrigeren.

Objectieven en accessoires

Met alleen een goede camera ben je er nog niet. Natuurlijk heb je ook een objectief nodig. Een lichtsterk objectief is prettig, omdat je in de nacht te maken krijgt met extreem weinig licht. Echter, er zit ook een nadeel aan het gebruiken van een grote diafragmaopening bij avond- en nachtfotografie. Wanneer je namelijk een groot diafragma gebruikt, bijvoorbeeld f/2.8 of zelfs f/1.8, krijg je te maken met zeer weinig scherptediepte. Met andere woorden, slechts enkele delen van de foto zullen scherp zijn, de voor- en achtergrond van de foto zal onscherp zijn.

Voor creatieve avondfoto's onder de sterren is het begrijpen van diafragma en sluitertijd cruciaal.

Voor een starter kan dit frustrerend zijn, want bij een landschap wil je vaak juist alles van voor tot achter scherp hebben. In veel gevallen van fotografie, zoals bij het maken van portretten bijvoorbeeld, is dit iets wat we graag willen bereiken, maar bij nachtfotografie juist niet. Bij avond- en nachtfotografie gaat het er vaak juist om dat we een mooi overzicht krijgen van de sterrenhemel en die hebben we dan het liefst helemaal scherp in beeld. Je diafragma schroef je dan ook al gauw op naar f/5.6 of f/8 of zelfs hoger. Dan merk je echter dat je een zeer hoge ISO moet gebruiken om nog een mooie foto te maken.

Of, je maakt een foto met een langere sluitertijd. In nachtfotografie is het fotograferen met een langere sluitertijd geen uitzondering. Zet je camera ook weer niet té lang open, want door het draaien van onze planeet ten opzichte van de sterren, zal je dan een bewogen beeld krijgen.

Bij sluitertijden van meer dan 20 à 30 seconden veranderen de sterren namelijk in kleine streepjes in plaats van scherpe punten. Er zijn wel trucjes om dit tot een minimum te beperken, zoals een meedraaiend statief, maar dat is een accessoire waar slechts de doorgewinterde astrofotografen mee op pad zullen gaan.

Omdat je in het donker voor de perfecte belichting continu de balans zoekt tussen diafragma, ISO en sluitertijd, is het enorm waardevol om goed te begrijpen hoe de belichtingsdriehoek werkt.

Statieven en filters

Om succesvol te starten met avond fotografie is voor de doorsnee fotografie liefhebber een normaal statief voldoende. Het is namelijk van groot belang dat de camera volledig stil blijft - vooral wanneer de sluiter voor een langere tijd open moet staan. Let bij het aanschaffen van een statief op het draagvermogen. Je wil voorkomen dat het accessoire jouw camera en objectief niet kan tillen. Tevens wil je niet een te zwaar objectief willen rondsjouwen. Gelukkig zijn er tegenwoordig zeer robuuste maar toch lichtgewicht statieven op de markt.

Een stabiel statief is je beste vriend om bewegingsonscherpte bij lange sluitertijden te voorkomen.

Een wankel statief zorgt bij de kleinste zucht wind al voor bewogen foto's, dus stabiliteit is je beste vriend. Een ander accessoire wat het leven van astrofotografen een stuk makkelijker maakt, is het natural night filter. Het is in ons land bijna niet mogelijk om nog een plekje zonder lichtvervuiling te vinden. Speciale nachtfilters hebben als doel om lichtvervuiling uit je beeld te weren. Ook voegt dit type filter een aangename scherpte en extra contrast toe aan je beeld.

Een natural night filter neutraliseert de oranje gloed van lantaarnpalen.

Voor de beginner die in de stad fotografeert, is dit filter dé manier om direct die professionele, 'cleane' look te krijgen zonder storende oranje vlekken.

Heb je onverhoopt toch geen statief bij je of bevind je je op een plek waar deze niet is toegestaan? Ontdek dan handige technieken over hoe je avondfoto's maakt zonder statief.

Goede locaties voor avond fotografie

Of je nu met of zonder natural night filter op pad gaat, je uitgangspunt is een zo donker mogelijke locatie. Zoals al genoemd is dat in Nederland nog best wel lastig, maar gelukkig zijn er nog wel relatief donkere plekjes te vinden. Zo heb je het allermeeste geluk wanneer je op de Waddeneilanden bent, maar ook in de Achterhoek en delen van Drenthe en Friesland is het zeer donker.

Voor de echte starter is een bezoek aan een 'Dark Sky Park' zoals de Boschplaat op Terschelling of het Lauwersmeer een absolute aanrader om de melkweg zonder storing vast te leggen. In de Flevopolder wil het ook nog wel lukken, mits je niet te dicht bij de stad of de snelweg bent. Tot slot kun je aan de kust ook donkere omgevingen vinden. Let wel op dat je al snel te maken krijgt van lichtvervuiling van de stad of industrie achter de duinen, bij Den Haag of de Maasvlakte bijvoorbeeld, en houd ook rekening met dat je de schepen op zee zal gaan zien naarmate je een langere sluitertijd gebruikt.

Dit hoeft geen nadeel te zijn; deze lichtsporen kunnen juist een extra dynamisch element aan je compositie toevoegen. Zoek je die dynamiek en stadslichten juist liever op in plaats van ze te vermijden? Dan is de moderne skyline van Rotterdam, met iconen als de Erasmusbrug, een absolute toplocatie voor je stedelijke avondfotografie.

Door het wateroppervlak en de strakke architecturale lijnen te combineren, creëer je in een stadse omgeving indrukwekkende en kleurrijke reflecties.

Praktische instellingen voor de starter

Omdat avond fotografie vaak spannend is voor beginners, is het handig om met een basisinstelling te beginnen. Zet je camera op de M-stand (handmatig), kies een ISO-waarde van 800 of 1600 en begin met een sluitertijd van 15 seconden bij een diafragma van f/4 of f/5.6. Gebruik daarnaast de zelfontspanner van je camera (bijvoorbeeld op 2 of 10 seconden) of een afstandsbediening. Hiermee voorkom je dat de camera trilt op het moment dat je de ontspanknop met je vinger indrukt. Kijk na elke foto goed op je schermpje en zoom in om te controleren of de scherpte precies ligt waar je deze wilt hebben.

Heb je deze basis onder de knie en wil je net dat stapje verder gaan? Lees dan verder en leer de truc van een avondopname om je beelden écht te perfectioneren.