Bovendien kun je met saai licht bijna geen interessante foto maken. Het is natuurlijk niet altijd zo dat goed licht ook een goede foto maakt, want er komen nog meer dingen bij kijken (goed onderwerp, fijne compositie, juiste instellingen, scherpte etc). Maar door goed licht te herkennen kun je je foto's wel aanzienlijk verbeteren. En juist het licht leren lezen in fotografie helpt je om dat verschil sneller te spotten.

"Saai licht" betekent vaak: weinig schaduw en weinig richting, waardoor vormen vlak lijken en je foto minder diepte krijgt. Dat is niet "fout" licht, maar het levert sneller een beeld op dat minder spanning heeft.

Licht 'lezen' betekent: vóór je afdrukt bewust kijken naar wat het licht doet. Niet alleen naar je onderwerp, maar ook naar waar het licht vandaan komt, hoe hard of zacht het is, welke kleur het heeft en hoeveel contrast het veroorzaakt. Als je dat eenmaal traint, ga je minder "gokken" en maak je sneller betere keuzes door effectief licht lezen in fotografie.

Licht lezen in fotografie: zo oefen je je kijkgedrag

Leer het licht te zien

We hebben het niet over het licht aan het eind van de tunnel (hoewel dat vast een mooie foto oplevert...). Wordt je eerst gewoon eens bewuster van het licht om je heen. Als (beginnend) fotograaf leer je daar enorm veel van. De tl-balken op kantoor zorgen er bijvoorbeeld vaak niet voor dat je er op je allerbest uit ziet. Maar bij de schoonheidssalon zie je er vaak heel prima uit. Probeer te herkennen wat de effecten zijn van verschillend licht.

Salonlicht is meestal zacht en gelijkmatig: dat maakt huid en schaduwen rustiger dan hard, vlak tl-licht

Tip om dit concreet te maken: kijk eens naar de schaduwen. Zijn ze hard met een scherpe rand (hard licht), of zacht met een geleidelijke overgang (zacht licht)? Dat zegt meteen veel over hoe flatterend of dramatisch het licht is.

Ook op momenten die niets met fotografie te maken hebben kun je om je heen kijken naar het licht. In de rij bij de kassa of in de wachtkamer bij de tandarts, kun je zoeken naar plekken waar jij een mooie foto zou kunnen maken. Hoe zou de sfeer zijn van die foto?

Maak er een mini-oefening van: kies één plek en bedenk in 10 seconden welk soort foto daar het best werkt: een zacht portret (zacht licht), een stoer portret (zijlicht met schaduw) of een silhouet (tegenlicht).

Omdat schaduwen zó veel vertellen over de richting en hardheid van het licht, is het leuk om er ook eens bewust mee te spelen. In Schaduwfotografie: speel creatief met licht en vorm ontdek je hoe je van schaduw een onderwerp op zich maakt.

Zie waar licht brandt

Licht kan daglicht zijn, merk bijvoorbeeld op hoe het licht veranderd aan het einde van de dag. Houd je hand eens op, met de palm naar boven. De huid is hier van licht van kleur, en hier kun je opmerken hoe de kleurtoon veranderd.

Let ook op de richting van het licht: komt het recht van voren (vlak), van opzij (meer diepte en structuur) of van achteren (tegenlicht, randlicht/rim licht of silhouet)? De richting bepaalt vaak of een onderwerp "plat" of juist ruimtelijk oogt.

Maar kijk ook naar kunstmatige lichtbronnen. Kijk daar ook eens naar. Loop je 's avonds buiten, kijk dan eens naar het licht dat je ziet. Of rond de feestdagen, hoe is de stad verlicht? En hoe verandert de sfeer hierdoor?

Kunstlicht kan bovendien sterk verschillen in kleur (van warm geel tot koel blauw). Daardoor kan je foto er anders uitzien dan je ogen het ervaren – zeker als je witbalans niet goed matcht met het licht.

Bij licht lezen in fotografie betekent dat: let extra op gemengd licht (bijvoorbeeld straatlampen + etalagelicht) omdat dat snel kleurzweem geeft (extra verdieping: Understanding White Balance).

Licht om emotie te benadrukken

Lcht, en dan vooral de kleurtemperatuur, bepaalt voor een groot deel de sfeer, of de emotie die in een foto komt te liggen. Warme (rood/oranje) tinten stralen liefde en gezelligheid uit, koele tinten (blauw/groen) stralen afstand uit. Wat zonlicht op gekleurde bloemen kan de kleuren laten knallen en ze een veel sterker onderwerp maken, al heb je nu wellicht met grotere contrasten te maken.

Praktische vertaalslag: meer contrast betekent vaak dat je óf highlights (lichte delen) óf schaduwen (donkere delen) sneller kwijt raakt. Door dat vooraf te zien, kun je bewuster belichten (bijvoorbeeld iets onderbelichten bij felle zon om highlights te sparen).

Vergeet ook niet dat licht de kleur aanneemt van wat het raakt. Als je een flitser laat weerkaatsen op een blauw plafond, krijgen je foto's een blauwe gloed.  Een model kan zo een ongezonde tint krijgen. Reflecteer je op een houten vloer, dan wordt het onderwerp warmer van kleur.

Snelle oplossing: weerkaats bij voorkeur op wit of neutraal (een witte muur, plafond of een wit vel papier). Dat geeft meestal een natuurlijker kleur op je onderwerp.

Met goed licht maak je zelfs een saai onderwerp levendig

Een lichtbundel, verschil tussen licht en donker, mooi warm licht of een spectaculaire schaduw: met goed licht kun je zelfs een saai onderwerp tot leven brengen. Sommige onderwerpen zijn al duizenden keren gefotografeerd, of zijn op zichzelf gewoon niet zo bijster interessant. Voeg er echter interessant licht aan toe, en het kan een prachtig beeld worden.

Een handige manier om dit te oefenen: fotografeer één "saai" onderwerp (een stoel, een mok, een lantaarnpaal) in drie situaties: in de schaduw (zacht), in direct zonlicht (hard) en met tegenlicht (silhouet of randlicht). Je ziet dan meteen hoe licht het verhaal verandert.

Je kunt met licht gevoel in je foto leggen: een gevoel dat jij als fotograaf wil overdragen. Denk bijvoorbeeld eens aan het zachte, diffuse licht van een mistige ochtend. De wereld kan er heel grijs uitzien, en saai worden op een foto. Maar als je net het licht weet te vangen dan op een onderwerp schijnt (een boom, een oever, een brug, wat dan ook), is het in combinatie met die grijsheid juist prachtig! Kijk dus goed waar je licht ziet, of waar je licht kan verwachten.

Extra check: kijk niet alleen naar waar het licht nú zit, maar ook waar het naartoe beweegt (zon die zakt, wolken die voorbijtrekken, straatlampen die aangaan). Soms is 2 minuten wachten het verschil tussen "gewoon" en "wow". Plan zonstand vooraf met SunCalc of check lichtmomenten (gouden/blauwe uur) met PhotoPills.

Goed licht leren herkennen is een proces dat even kan duren. Maak veel foto's en kijk ook kritisch naar het licht dat je gebruikte. Probeer verschillende dingen uit, wees niet bang om te falen. Dat is het voordeel van digitale fotografie: slechte foto's gooien we weg, en we hebben niets verloren. Op die manier leer je wel licht 'lezen' in fotografie, en wordt je een betere fotograaf.

Mini-routine die echt helpt: kies één week lang elke dag één moment (30 seconden) waarop je bewust "licht leest" – zonder te fotograferen. Alleen kijken: richting, hard/zacht, kleur en contrast. Die gewoonte maakt je sneller beter dan nóg een willekeurige fotosessie.

Meer verdieping vind je in dit artikel: Licht leren lezen: controle over sfeer en beeld op de website van DIGIFOTO Pro.